Anoreksja – wykorzystanie psychoterapii w jej leczeniu.

Autor: Adam Zawielak
Opublikowano: 2013-08-05

                Anoreksja jest jednostką chorobową – to nie jest wada charakteru, ani zaburzenie osobowości – jak spostrzegają to niektórzy. Anoreksję inaczej nazywa się jadłowstrętem psychicznym (nazwa anoreksja pochodzi  z grec. anorexia nervosa – an – brak, pozbawienie, orexis – apetyt) – jest to zaburzenie odżywiania polegające na celowej utracie wagi wywołanej i podtrzymywanej przez osobę chorą.

Tworzony przez chorego obraz własnego ciała jest zaburzony; występują u niego objawy dysmorfofobii – nierealistyczne przekonanie o nieestetycznym wyglądzie lub budowie własnego ciała. Lęk związany z wyolbrzymionym przekonaniem o nieatrakcyjnym własnym wyglądzie przybiera postać uporczywej idei nadwartościowej (zasadniczo są prawdziwe; nie są urojeniami, ale mają nadmierny wpływ na jej decyzje i zachowanie), w związku z czym pacjent wyznacza sobie nieadekwatnie niski limit wagi. Zaburzenie to jest typowe dla okresu młodzieńczego -największe zagrożenie zachorowaniem dotyczy wieku między 14 a 18 rokiem życia. Charakterystycznym objawem dla anoreksji jest szybko postępujące wyniszczenie organizmu, które skutkuje często już nieodwracalnymi zmianami. Nieleczony jadłowstręt psychiczny prowadzi do śmierci w około 10% przypadków. W 75% przypadków rozpoczyna się przed 25 rokiem życia.

Zapadanie na anoreksję może mieć wiele przyczyn. W literaturze przedmiotu często wskazuje się u chorych na potrzebę kontrolowania własnego świata i radzenia sobie w ten sposób z napotkaną traumą poprzez restrykcyjne przyjmowanie pokarmów. Powodem może być również potrzeba osiągnięcia wewnętrznej czystości lub chorobliwy perfekcjonizm. Doświadczenie lekarzy i psychoterapeutów wskazuje także na inne powody, jak chęć bycia lekkim czy pragnienie poniesienia kary lub śmierci. Obecnie coraz powszechniej wskazuje się jako jedną z przyczyn powstawania anoreksji czynniki społeczno-kulturowe – głównie media, kształtujące odrealniony wizerunek ludzkiego ciała, co prowadzi do nienaturalnego postrzegania  swojego ciała i zaniża samoocenę młodzieży. Wieloczynnikowe modele wyjaśniające przyczyny jadłowstrętu wskazują na współwystępowanie takich czynników jak: osobowościowe, rodzinne, biologiczne i kulturowe. Powyżej przytoczone kryteria diagnozowania jadłowstrętu nie występują zawsze i nie w każdym przypadku, diagnoza anoreksji może być postawiona wyłącznie na podstawie wartości wskaźnika BMI i kompulsywnego sposobu myślenia o wadze.

Osoby cierpiące na anoreksję w większości odczuwają nieświadomy lęk przed identyfikacją z własną płcią szczególnie w okresie dojrzewania. Nie zgadzają się z własną rodzącą się seksualnością, unikają kontaktu z innymi osobami, zwłaszcza z przedstawicielami płci przeciwnej, a także celowo odchudzają się aby w wyniku stosowanej diety zachować sylwetkę dziecka, jaką miały jeszcze przed okresem pokwitania. Często dochodzi do tego objaw wtórny - brak miesiączki. Obsesyjny lęk przed przybraniem na wadze sprawia, że  w sposób obsesyjny spostrzegają jedzenie i wszystko co się z nim wiąże i przekonane są, że tylko "szczupła" figura jest kluczem do wszelkiego sukcesu. Zazwyczaj są to perfekcjoniści, którzy każdemu i na każdym kroku chcą udowadniać, że są najlepsi: koncentrują się na wykształceniu i zdobywaniu wiedzy, a jednocześnie są bardzo niepewne, mają niską samoocenę i boją się niepowodzeń. Chorzy na jadłowstręt nie widzą swojego wychudzenia i wydaje im się, że ciągle są za grubi i powinni rozpocząć dietę.

Podstawową formą leczenia anoreksji jest leczenie psychoterapeutyczne. Jednakże w sytuacjach znacznego pogorszenia stanu zdrowia związanego ze znacznym spadkiem masy ciała wymagane jest leczenie szpitalne - oddziały psychiatryczne. W ostrych stanach utraty masy ciała odpowiednie oddziały internistyczne lub nawet OIOM-y.

Jak wyżej wspomniano zasadniczą formą leczenia anoreksji jest psychoterapia. Ponieważ istnieje wiele różnych szkół terapeutycznych, z których każda ma swoje wady i zalety, to wybór konkretnej metody psychoterapeutycznej powinien odbywać się w zależności od indywidualnej sytuacji danego pacjenta - jego wieku, stanu fizycznego i psychicznego, oraz zaangażowania najbliższych w proces leczenia.

Poniżej prezentuję przegląd rodzajów psychoterapii stosowanych przeze mnie w leczeniu anoreksji podejścia psychodynamicznego i poznawczo-behawioralnego.

Psychoterapia psychodynamiczna. W terapii psychodynamicznej głównym obszarem zainteresowania jest przeszłe doświadczenia pacjenta i poszukiwanie w niej źródeł anoreksji, która w takim ujęciu jest rozumiana jako sposób wyrażania konfliktów wewnętrznych w sferze swojej płciowości, seksualności, rywalizacji, problemów z usamodzielnianiem się, wszystkiego co dana osoba w sobie nie akceptuje. Główną rolę w terapii odgrywa stworzenia więzi i atmosfery zaufania pomiędzy osobą chorą a terapeutą, a jej celem jest przeniesienie różnych istotnych zdarzeń, myśli i emocji, odpowiedzialnych za wykształcenie się anoreksji, na tą więź. Terapeuta pomaga pacjentowi interpretować te zdarzenia, a pacjent uczy się akceptować je, terapeuta pokazuje jak zaburzają one jego obecne sposoby zachowania się oraz uczy pacjenta jak radzić sobie z nimi, aby nie miały destrukcyjnego wpływu na obecne życie i sposób funkcjonowania pacjenta.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Jest to, oprócz terapii psychodynamicznej, najczęściej stosowany rodzaj terapii w leczeniu anoreksji. Polega on na rozpoznaniu negatywnych emocji, uczuć i fałszywych przekonań związanych z własną sylwetką, wagą i jedzeniem, które wg. tego podejścia są głównie odpowiedzialne za zachowania anorektyczne pacjenta, a w następnym etapie terapii zastąpienie ich zdrowym i realistycznym podejściem do kwestii spostrzegania własnego ciała, wagi i roli jedzenia w fizjologii człowieka. Ważnym elementem terapii poznawczo-behawioralnej jest nauczenie osoby chorej jak radzić sobie z trudnymi, stresującymi sytuacjami życiowymi w sposób niedestruktywny, ale bardziej adaptacyjny służący zdrowiu psychicznemu i fizycznemu pacjenta. Inne cele terapeutyczne w psychoterapii poznawczo-behawioralnej to: poprawa samooceny i poczucia kontroli, dokładne poznanie natury anoreksji ze szczególnym uwzględnieniem czynników, które wyzwalają anorektyczne myśli i zachowania oraz sposoby radzenia sobie z nimi. Terapia poznawczo-behawioralna koncentruje się na teraźniejszych uczuciach i emocjach, rozpatrując traumatyczne zdarzenia z przeszłości tylko w kontekście przenoszenia ich na teraźniejszą sytuację.



‹ Powrót do listy z aktualnościami