Psychoterapia: Borderline (zaburzenie osobowości z pogranicza) – moda czy choroba?

Autor: Adam Zawielak
Opublikowano: 2013-09-21

Zachorowalność na zaburzenie popularnie nazywane borderline systematycznie wzrasta – sprawił to postęp w diagnostyce psychologicznej i psychiatrycznej czy może jest to łatwe wytłumaczenie dla tych, którzy na co dzień nie radzą sobie z panowaniem nad własnymi emocjami?

Zaburzenie osobowości borderline ( ang. borderline personality disorder- BPD) jest stosunkowo młodą jednostką diagnostyczną - to grupa zaburzeń, którą specjaliści od zdrowia psychicznego umieszczają na continuum pomiędzy nerwicą a psychozą (stąd nazwa zaburzenie osobowości z pogranicza), chociaż nie jest to ani jedno ani drugie. Osoba z takim rozpoznaniem najczęściej funkcjonuje lepiej niż pacjent z psychozą, natomiast gorzej niż osoba z nerwicą.

To typ osobowości charakteryzujący się wahaniami nastroju, napadami intensywnego gniewu, niestabilnym obrazem siebie, niestabilnymi i naznaczonymi silnymi emocjami związkami interpersonalnymi, silnym lękiem przed odrzuceniem i gorączkowymi wysiłkami mającymi na celu uniknięcie odrzucenia, działaniami autoagresywnymi oraz chronicznym uczuciem pustki (braku sensu w życiu). Jej życie jest zazwyczaj chaotyczne, nieuporządkowane, pełne ryzykownych zachowań i sytuacji, niestabilnych i przelotnych związków, znajomości, burzliwych zmian nastrojów i emocji. Takie osoby mogą oni posiadać wysokie kompetencje zawodowe, ale na własne życzenie nie osiągną sukcesu w pracy. Nie zbudują trwałego związku, a ich najbliżsi nie są w stanie z nimi wytrzymać.

Cechy charakterystyczne osoby z rozpoznaniem zaburzenia borderline:

- zaburzenia tożsamości

Pacjenci z rozpoznaniem borderline mogą wykazywać rozmaite zaburzenia tożsamości, które mogą się manifestować poprzez niestabilność w wielu sferach życia: karierze zawodowej, problemy z identyfikacją seksualną czy problemy interpersonalne. Problem tożsamości może się przejawiać poprzez trudności  w samookreśleniu własnej osoby - jakim się jest, co tak naprawdę się czuje, myśli. Zdarza się tu także poczucie niebycia w swoim ciele, stania obok, poczucia rozmycia czasu. Osoba może mieć zawyżoną lub zaniżoną samoocenę. Pacjenci z borderline mają albo nadmierne albo zdewaluowane poczucie własnej wartości. Jest ono chwiejne i zależy od aprobaty oraz szacunku okazywanego im przez innych. Albo oczekuje wyjątkowego traktowania i uprawnień albo czuje się nic nie warta i pusta. W tym obszarze również zazwyczaj balansuje pomiędzy dwoma skrajnościami. Wiele osób jest bardzo wrażliwych na dezaprobatę, krytykę, brak uwagi, reagując wściekłością, pogardą lub nienawiścią wobec siebie. Osoby z diagnozą border line mają też skłonność do przejmowanie cudzych tożsamości i opisywanie siebie w cudzych kategoriach.

- prymitywne mechanizmy obronne

Pacjenci z diagnozą borderline stosują prymitywne mechanizmy obronne włączając w to rozszczepienie. Przejawiają niezdolność do jednoczesnego przeżywania sprzecznych stanów emocjonalnych; do łączenia sprzecznych cech osobowości (dobrych i złych) innych osób i poddawanie ich rozszczepieniu; do ignorowanie sprzeczności w postrzeganiu obrazu własnej osoby. Stosowanie powyższych mechanizmów obronnych nie pozwala na osiągnięcie integracji tożsamości przez pacjenta.

- funkcje poznawcze

Pacjenci z rozpoznaniem borderline: zniekształcają rzeczywistość i w związku ze stosowaniem powyżej opisanych prymitywnych mechanizmów obronnych mogą wykazywać przekonania o charakterze psychotycznym i wyrażać sądy o charakterze urojeniowym lub paranoidalnym. Osoby z diagnozą borderline, które są zaburzone na głębszym poziomie mogą mieć okresy podobne do psychozy. Wiąże się to z możliwością wypowiadania urojeń, czy słyszenia głosów, lecz jest to stan krótkotrwały a ich intensywność jest mniejsza niż u osób chorujących na schizofrenię lub manię. Jeśli pojawiają się u tych osób takie objawy, trwają one zwykle od kilku minut do maksymalnie kilku dni. Są także częściowo krytyczni wobec tego, co widzą, czy słyszą (bądź myślą) i dopuszczają możliwość, iż jest to nierealne w przeciwieństwie do osób z psychozą.

- kontrola impulsów i deregulacja afektu

Pacjenci z borderline bywają impulsywni w rozmaitych sferach życia. Nie potrafią sobie poradzić z różnymi intensywnymi emocjami, które się w nich kumulują. Zazwyczaj silnie odczuwają gniew, złość, wściekłość, nienawiść. Miewają problemy z kontrolą tych silnych afektów i uczuć. W sytuacjach napięcia emocjonalnego gwałtowne eskalują swoje stany uczuciowe ku ekstremom, co powoduje, że w efekcie czują się przytłoczeni swymi uczuciami. Przejawiają nieuzasadnioną chwiejność lub zmienność nastrojów oraz  silne i nieadekwatne napady złości lub „burze uczuciowe”, co w połączeniu z impulsywnością może prowadzić do lęku, przemocy lub działań autodestrukcyjnych. Nie posiadają one jednak umiejętności adekwatnego i konstruktywnego radzenia sobie z silnymi stanami emocjonalnymi. Nie wiedzą, w jaki sposób inaczej mogą  się z nimi uporać niż poprzez natychmiastowe odreagowanie. Często dotyczy to: korzystania z używek, zaburzeń w odżywianiu, ryzykownych zachowań seksualnych, gróźb lub prób samobójczych, nierozsądnego zarządzania finansami, zachowań autodestrukcyjnych oraz stosowania przemocy i agresji.

- lęk przed porzuceniem

Większość osób z zaburzeniem z pogranicza odczuwa lęk, iż zostaną sami, opuszczeni, że nie będą mieli nikogo przy sobie kiedy będą tego potrzebować. Boją się panicznie opuszczenia, lecz równocześnie boją się być blisko. Bliskość stanowi zagrożenie. Wyprzedzając fakt, iż mogą zostać sami, wolą pierwsi opuścić lub zerwać relację. Wiąże się to m.in. z trudnościami w ustaleniu indywidualnych, osobistych granic. Obawiając się, iż zatracą siebie, stają się zdystansowani. Pacjenci z borderline mają intensywne i niestabilne związki z innymi, często trzymają innych na dystans, przeżywają w związku z tym zmienne nastroje i silne emocje, mają poczucie, że są ofiarami innych, bywają zaborczy i brakuje im poczucia bezpieczeństwa.

Przyczyny i leczenie borderline

Dokładne przyczyny występowania tego typu zaburzeń osobowości, jak do tej pory nie są znane. Lekarze podają jednak kilka prawdopodobnych: słowne, emocjonalne, fizyczne lub seksualne wykorzystywanie w dzieciństwie; zaniedbywanie przez rodziców np. brak więzi emocjonalnej między dzieckiem a matką, bardzo krytyczne nastawienie ze strony rodziców; niekorzystne czynniki środowiskowe lub przeżyte w dzieciństwie traumy. Przypuszcza się, że rolę mogą odgrywać również czynniki genetyczne.

Zaburzenie z pogranicza jest zaburzeniem trudnym do leczenia, niezrozumiałym i sprawiającym wiele problemów i przykrości zarówno samej osobie, jak i bliskim oraz otoczeniu, a jego terapia jest długa. W dużym uproszczeniu stosowane metody leczenia można podzielić na farmakologiczne i psychologiczne. Zwykle wdraża się równocześnie oba sposoby postępowania.

Spośród dostępnych metod psychoterapeutycznych za najbardziej skuteczną uważa się psychoterapię psychoanalityczną wraz z jej pochodnymi, jak i terapię oparta na mentalizacji  oraz terapia skoncentrowana na przeniesieniu O. Kernberga. Inną metodą o udowodnionej w badaniach naukowych skuteczności jest, wywodząca się z nurtu terapii poznawczo-behawioralnej, terapia dialektyczno-behawioralna  Linehana. W przypadku osobowości z pogranicza bardzo pomocne jest rozumienie psychoanalityczne zarówno kwestii rozwoju patologii osobowości, jak i dynamiki procesu terapii.



‹ Powrót do listy z aktualnościami